La transformation de l'industrie sous l'impulsion de la taxe carbone : Comment l'industrie allemande équilibre-t-elle le leadership climatique et la compétitivité à l'export ?

Hiện nay, một trong những vấn đề cốt lõi trong quản trị khí hậu toàn cầu là làm thế nào để duy trì các chính sách khí hậu đầy tham vọng đồng thời đảm bảo khả năng cạnh tranh toàn cầu của các ngành công nghiệp. Đặc biệt đối với ngành sản xuất định hướng xuất khẩu phụ thuộc vào năng lượng tiêu thụ và phát thải carbon cao, việc đưa cơ chế định giá carbon, xét về mặt tăng chi phí đơn thuần, dường như là một thách thức đối với khả năng cạnh tranh ngắn hạn của họ. Tuy nhiên, các nghiên cứu ở khu vực Bắc Âu (với tư cách là phòng thí nghiệm thuế carbon cao nhất toàn cầu) đã tiết lộ một logic công nghiệp phức tạp hơn: thuế carbon không chỉ là một rào cản chi phí đơn thuần, mà là một công cụ cải cách cơ cấu tiềm năng, nó buộc các doanh nghiệp phải nâng cao hiệu quả và đổi mới công nghệ bằng cách nội hóa chi phí môi trường bên ngoài.

Xét về logic công nghiệp, tác động của thuế carbon đối với các ngành công nghiệp carbon cao như Đức không phải là sự gia tăng chi phí tuyến tính, mà là sự tái cấu trúc sâu sắc của hệ thống sản xuất. Các nghiên cứu cho thấy áp lực từ thuế carbon sẽ khuyến khích các doanh nghiệp chuyển từ mô hình sản xuất truyền thống kém hiệu quả sang mô hình sản xuất thông minh, có giá trị gia tăng cao và hiệu suất năng lượng cao. Sự chuyển đổi này thể hiện qua các khía cạnh sau: thứ nhất là sự tăng tốc của Cách mạng Công nghiệp 4.0. Để giảm lượng dấu chân carbon và chống lại các quy định ngày càng nghiêm ngặt trong tương lai, các doanh nghiệp phải đẩy nhanh việc đầu tư vào tự động hóa, số hóa và nhà máy thông minh để kiểm soát quy trình sản xuất một cách tinh vi và tối ưu hóa mức tiêu thụ năng lượng theo thời gian thực. Thứ hai, điều này buộc các doanh nghiệp phải xem xét lại vị thế của mình trong chuỗi giá trị toàn cầu. Những doanh nghiệp có thể nâng cấp công nghiệp và hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu sẽ có giá trị được nâng cao đáng kể, từ đó tăng cường khả năng phục hồi của họ trên thị trường quốc tế. Điều này hoàn toàn phù hợp với logic 'tăng giá trị' được nhấn mạnh trong các nghiên cứu tiên tiến.

Đồng thời, những thay đổi cơ cấu do chuyển đổi năng lượng mang lại là một biến số quan trọng khác ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của ngành sản xuất đối với thuế carbon. Mặc dù châu Âu đang đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, sự biến động về giá năng lượng vẫn tồn tại. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, trong bối cảnh định giá carbon và thay đổi cơ cấu năng lượng đan xen, các doanh nghiệp cần tìm ra các lộ trình sản xuất ít carbon mới, ví dụ như ứng dụng các nhiên liệu thay thế như hydro và methanol. Đây không chỉ là sự thay đổi công nghệ năng lượng, mà là sự thay đổi mang tính hệ thống trong quy trình sản xuất, đòi hỏi các bộ phận kỹ thuật của Đức phải có tầm nhìn chiến lược để bố trí các giải pháp sản xuất xanh.

Đối với hệ thống công nghiệp của Đức, điều này có nghĩa là chính sách khí hậu không còn chỉ là gánh nặng tuân thủ môi trường, mà là chất xúc tác cho việc nâng cấp công nghiệp và đổi mới công nghệ. Thách thức mà doanh nghiệp phải đối mặt là làm thế nào để biến sự nâng cao hiệu quả do định giá carbon mang lại thành khả năng cạnh tranh xuất khẩu thực tế, đồng thời tuân thủ các tiêu chuẩn phát thải ngày càng nghiêm ngặt (như CBAM). Nếu doanh nghiệp chỉ tập trung vào chi phí để đối phó với thuế carbon, họ sẽ gặp rủi ro; nhưng nếu có thể biến thuế carbon thành động lực nội tại thúc đẩy đột phá công nghệ và nâng cao năng suất, họ có thể đạt được mục tiêu chiến lược 'cạnh tranh xanh'.

Đối với châu Âu và cục diện toàn cầu, kinh nghiệm từ Bắc Âu cho thấy khả năng lãnh đạo về khí hậu và khả năng cạnh tranh thương mại không phải là trò chơi có tổng bằng không.Pour l'Europe et le paysage mondial, l'expérience des pays nordiques montre que le leadership climatique et la compétitivité commerciale ne sont pas un jeu à somme nulle. Cette compatibilité laisse entrevoir une nouvelle structure de concurrence mondiale : dans un avenir dominé par une économie à faible émission de carbone, les systèmes industriels dotés de capacités de gestion du carbone et de vitesse d'innovation technologique obtiendront un avantage de premier coup. Pour l'Allemagne, à long terme, cela signifie que la compétitivité de son industrie dépendra davantage de sa profondeur en matière d'efficacité énergétique, de transformation numérique et d'innovation technologique verte, plutôt que de simples avantages manufacturiers intensifs en main-d'œuvre ou à faible coût. Au cours des dix prochaines années, la concurrence de l'industrie manufacturière européenne se concentrera sur la manière de transformer les contraintes des politiques climatiques en une force interne propulsant les technologies de rupture et la fabrication à haute valeur ajoutée.